عنوان بانوى قدرتمند حرم كه لابد از اخبار شايع ميان همگنان خويش مطلع بود ، هفت سال آن داستان را مىدانست و با آنكه سرسخت‌ترين دشمن برمكيان بود ، آن را در دل نگاه داشت ؟ از آن سوى هارون كه هر روز عباسه را مىديد و اصلا بدان قصد او را محرم جعفر گردانيده بود تا هر روز به ديدارش نايل گردد ، پذيرفتنى است كه آبستنى خواهر و غيبتهاى ناگزير و تغييرات روحى و ظاهرى او را هيچ درنيافته باشد ؟ اينها و بسيارى ديگر پرسشهايى است كه پاسخى براى آنها نمىتوان يافت و همين اصل داستان را مشكوك و ناموجّه جلوه مىدهد . افزون بر آن چنين مىنمايد كه اين داستان از تاريخ طبرى به منابع ديگر راه يافته و مىدانيم كه شيوهء طبرى جمع و نقل همهء روايات موجود دربارهء هر موضوع تاريخى است بىآنكه به نقد و نظر و ردّ و اثبات آنها بپردازد . نكتهء ديگر آنكه طبرى شرح يك حادثه را به صورتها و روايات مختلف و از طرق گوناگونى كه به دست آورده نقل مىكند ، در حالى كه اين روايت را تنها از احمد بن زهير و با شك و ترديد به نقل از عموى او زاهر بن حرب روايت كرده و همين نشان مىدهد كه احتمالا داستان مذكور مورد قبول راويان معتبر اخبار برمكيان كه طبرى اكثريت قريب به اتفاق اخبار اين خاندان را از ايشان نقل كرده ، نبوده و از جمله روايات شايع در افواه مردم به شمار مىرفته كه چون وجهى براى اسقاط برمكيان - با آن خدمتها كه به هارون كردند - نمىيافتند ، به افسانه‌سرائيهاى عاميانه دست زدند . اين معنى كه يعقوبى به عنوان مورّخى تيزبين و خرده‌گير ازين داستان ياد نكرده ، در حالى كه لا اقل به سبب قتل نياى خود واضح به دست عباسيان و دشمنى او با ايشان مىبايست هر آنچه را كه وهنى بر هارون به شمار مىرود بازگو كند ؛ و نيز ابو الفرج اصفهانى كه به ضبط و درج اين گونه روايات علاقهء فراوان داشته و تقريبا هر آنچه را كه دربارهء هارون و دستگاه خلافت و نزديكان او مانند برمكيان در دست بوده در كتاب خويش آورده ، هيچيك به اين داستان اشاره نكرده‌اند ، محل تأمل بسيار است . افزون بر آن مىدانيم كه عباسه خواهر هارون سه بار ازدواج كرده است . نخست در 171 ق به همسرى محمد بن سليمان عموزادهء خويش يا پسر او هارون بن محمد درآمد و چون او در سال 174 ق درگذشت ، ابراهيم بن صالح بن على را به شوهرى گرفت و چون او نيز درگذشت با محمد بن على ازدواج كرد ، امّا اين يكى نيز در گذشت « 1 » . مرگ اين شوهران مضمونى تازه به دست شاعرى چون ابو نواس داد كه به

--> ( 1 ) ابن حزم ، جمهره ، ص 22 ؛ ابن قتيبه ، المعارف ، 380 .